أبو علي سينا

پيشگفتار 20

رگشناسى يا رساله در نبض ( فارسى )

فاضل نجم الدين ابن المفتاح بر برخى از مواضع كتاب و نيز ، تنقيح القانون هبة اللّه ابن جميع يهودى مصرى كه ردّ بر شيخ است و برخى از حواشى عراقيّه كه امين الدوله ابن تلميذ بر حواشى كتاب قانون نوشته است و نيز ، كتاب امام عبد اللطيف بن يوسف بغدادى كه گفتار ابن جميع را در تنقيح القانون رد كرده است . هنگامى كه اين شروح را بررسى و مطالعه كردم ، حل بقيهء كتاب بر من آسان شد ، چنان كه موضع اشكال و محلّ قيل و قال باقى نماند و اطمينان يافتم كه منابعى را كه گرد آورده‌ام ، نزد كسى ديگر در عالم يافت نمىشود . لذا تصميم گرفتم كه شرحى بر كتاب بنويسم كه دشوارىهاى كتاب را حل كند و نقاب از چهرهء معانى آن بگشايد و اعتراضات شارحان را پاسخ گويد و در اين شرح ، لفظ متن را با شرح ممزوج ساختم تا آنكه اصل كتاب از زوايد و اضافات ممتاز باشد و گذشته از خلاصهء شروحى كه ياد شد ، از اختيارات حاوى رازى كه ابن تلميذ گردآورده است و بستان الاطباء ابن مطران و فصول طبيّه كه از مجلس شيخ استفاده شده است و ثمار المسائل الطبيّة ابو الفرج عبد اللّه بن طيّب و اجوبة للمسائل كه اين بطلان در دعوة الاطباء آورده است و همچنين ، از قراضه طبيعيّات و نوادر المسائل و كتب جالينوس در تشريح و شرح ابن ابى صادق نيشابورى بر منافع الاعضاء جالينوس و خلق الانسان ابو سهل مسيحى استفاده كردم و اين كتاب را نزهة الحكماء و روضة الاطباء ناميدم ، كه موسوم به التّحفة السّعدية است تا با اين اسم ، تيمّن و با اين رسم تفأل جسته باشم . » چنان كه مىدانيم ابن سينا تحرير كتاب قانون را در جرجان آغاز كرده و پاره‌اى از آن را در رى و پايان آن را در همدان انجام داده و تا مدتى مورد شناسايى و ارزيابى قرار نگرفته و بعد از نيم قرن از تأليف ، به بغداد رسيده و نيم قرن ديگر بر آن گذشته تا به قرطبه در دسترس اهل علم قرار گرفته است . ابن سينا خود در انديشه اين بوده كه شرحى بر كتاب بنويسد ولى اشتغالات فراوان و مرگ